Orff, Carl - Muziekvereniging Crescendo

Carl Orff

(München 10 juli 1895 - München 29 maart 1982)

Carl Orff wordt geboren in Müchen op 10 juli 1895. Zijn eerste pianolessen krijgt hij van zijn moeder als hij vier jaar oud is en op vijfjarige leeftijd maakt hij al zijn eigen composities. Ook heeft hij al vroeg interesse voor taal en poëzie. Tot 1914 studeert hij aan het conservatorium van München en na zijn opleiding werkt hij als dirigent bij verschillende muziektheaters in München, Darmstadt en Mannheim.
Later, in 1924, wordt hij leider van een school voor dans, beweging en ritmische training, de 'Günter Schule', genoemd naar Dorothee Günter. Hier wordt de basis gelegd voor zijn methode voor de schoolmuziek: zijn 'Orff-instrumentarium' en 'Orff-Schulwerk'.

Op operagebied maakt Orff furore met o.a. zijn reformatorische werk 'Der Mond' naar een sprookje van Grimm en de eenakter 'Die Kluge'. Orff vindt zijn inspiratie hiervoor in de bestudering van vroege barok- en renaissance-componisten.
In 1969 krijgt hij van de Goethe Stichting in Basel de Mozartprijs.

De muziek die Orff schreef bij zijn selectie uit de liederen van de Carmina Burana zinspeelt soms op de oude muziek, maar is toch een geheel nieuwe compositie, in een eigen, niet middeleeuwse stijl. 'Het gehele werk was in een paar weken 'speelbaar'. Toen ik het voor mijn uitgever ging voorspelen, had ik alleen de getypte tekst voor me. De muziek zat al in mijn hoofd. Zo levendig was deze dat ik geen partituur nodig had'. In eerste instantie bestond de orkestratie uit begeleiding door piano's en diverse slaginstrumenten die hun ontwikkeling en/of vervolmaking vonden op de school.
Maar Orff wilde meer. Kort na de eerste uitvoering buiten Duitsland - in het Stadttheater Z¨rich op 6 december l941 - heeft hij de originele bezetting voor twee vleugels en slagwerk uitgebreid tot een volledige symfonische versie. Ook schreef hij een lichtprogramma om er voor te zorgen dat het lichtpatroon in al zijn facetten paste bij de uitvoering van de Carmina Burana. De ondertitel van de Carmina Burana luidt dan ook: Cantiones profanae cantoribus et choris cantandae comitantibus instrumentis atque imaginibus magicis (Profane liederen gezongen door solisten en koor, begeleid door instrumenten en magische beelden).

Na de generale repetitie voor de wereldpremière op 8 juni 1937 in Berlijn zei Orff tegen zijn uitgever: 'Alles wat ik tot nu heb geschreven en u helaas gedrukt heeft, kan de prullenbak in. Met Carmina Burana beginnen mijn verzamelde werken.'

Carl Orff overlijdt op 29 maart 1982 in een ziekenhuis in München, in de wetenschap dat zijn 'O Fortuna' een populaire melodie is geworden en voor van alles, van reclame en film tot popmuziek, wordt gebruikt. Zoals in de films Excalibur, The Doors, My First Wife, The Omen; en in TV-commercials voor Old Spice en in Timewatch van de BBC.

Carl Orff en het Derde Rijk

Naar de huidige stand van het onderzoek kan men - met alle risico's die zo'n extreme verkorting biedt - het volgende zeggen: Orff wilde een carrière in Duitsland maken en hij heeft die, zij het met vele moeilijkheden, gemaakt. Hij heeft in het nationaal-socialistische Duitsland geleefd en gewerkt, hij heeft dit systeem niet gewenst, maar hij heeft er ook niets tegen ondernomen (afgezien van enkele kritische teksten in de opera 'Die Kluge' uit het jaar 1943).

Orffs enige werken die hij in opdracht van de machthebbers maakte waren de openingsmuziek voor de Olympiade van 1936, die in het land positief werd ontvangen, en de nieuwe toonzetting van Shakespeare's Midzomernachtdroom in het jaar 1939 in opdracht van de burgemeester van Frankfurt, dat hem veel schimpscheuten opleverde van collega's en vrienden (de Zwitserse componist Sutermeister sprak hem daarna aan met 'Beste meneer Mendelssohn'). Aan Goebbels opdracht uit 1944 een 'Kampfmusik' voor het bioscoopjournaal te schrijven onttrok Orff zich.

Doch aanvankelijk verging het hem en zijn muziek niet erg goed. In de Weimar republiek had hij Brecht op muziek gezet, en zijn contacten met joodse musici en de SPD waren geen geheim. Door aanvallen in de 'Kampfbund für deutsche Kultur' leek Orffs werk in München eind 1932 door een ophanden zijnde machtsovername door Hitler acuut bedreigd te worden. De wereldpremière van de Carmina Burana werd telkens weer uitgesteld, en nauwelijks uitgevoerd, werd ze door de partijorganen afgekraakt. De 'undeutsche' muziek en de Latijnse tekst tezamen met de 'pornografische' inhoud waren voldoende om ook op andere werken van Orff een slecht licht te werpen. Herhalingen in Dresden, München en Berlijn werden afgezegd, de Reichsmusikkammer liet weten dat deze 'bayerische niggermusik' niet gewenst was.

Maar tot een echt verbod kwam het niet en zo kwam het reeds in 1939 tot uitvoeringen in Bielefeld en Frankfurt. Door de uitnodiging van Orffs leerling en vriend Werner Egk in de Reichsmusikkammer in 1941 verbeterden de omstandigheden voor Orff aanmerkelijk. Afgezien van wat kleinere problemen kon zijn ster verder rijzen totdat zijn naam in 1944 op een voor Goebbels bestemde 'Gottbegnadeten-Liste' opdook, hetgeen hem vrij hield van gedwongen tewerkstelling en militaire dienst.

In 1945 werd Orff door de Amerikanen als 'gray unacceptable' ingedeeld, hetgeen een einde van zijn werk betekende. Uit deze situatie bevrijdde hij zich door een brutale leugen. Een van zijn voormalige leerlingen, Newell Jenkins, was verantwoordelijk voor de indeling van kunstenaars (Kulturschaffenden) in Wurttemberg, maar mengde zich in het geval van Orff in de Bayerische aangelegenheden. Aan hem vertelde Orff nu dat hij samen met Kurt Huber de verzetsgroep 'Weisse Rose' heeft opgericht. Huber zou terecht zijn gesteld, maar Orff had de bergen in kunnen vluchten en toen naar München kunnen terugkeren. Daar geen van de getuigen meer in leven was, was het niet meer mogelijk een en ander te verifiëren. Orff werd gerehabiliteerd en kon weer gespeeld worden.

Al in 1966 werd de Carmina Burana voor het eerst in Israël uitgevoerd.

Bron: http://www.alexpages.net/carmina

Achternaam, voornaam

Orff, Carl